Dışarıda geçirdikleri her an zaten homofobi/transfobiyle karşı karşıya olan LGBT bireylerin, içeride de mücadele etmeleri gereken çok şey var. Kaldıkları koğuştaki diğer mahpuslar, gardiyanlar, cezaevi yönetimleri, sağlığa ve tedaviye, adil yargılanma ve insanca yaşam haklarına erişim…

Cezaevlerindeki LGBT bireylerle çalışan, aktivist Aras Güngör‘le mahpus LGBT’leri ve içerideki yaşam koşullarını konuştuk.

Üç cezaevinde trans koğuşu var

Cezaevi ve yargılanma sürecinde cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği ifadesi dolayısıyla çeşitli sorunlar yaşama ihtimali çok yüksek olduğundan hapiste kaç LGBT var bilmiyoruz.

Güngör, toplumsal dışlanma ve ayrımcılık nedeniyle cinsel yönelim ve cinsiyet kimliklerini ifade edememe sorunun içeride de varolduğunu söylüyor. Bu da içerideki LGBT bireylerin sayılarına dair bir veri olmamasının nedenlerinden. Yine de çok uzun süreler aynı koğuşta yaşadıkları insanlardan cinsiyet kimliklerini gizli tutmaları mümkün olmadığını da belirtiyor.

Ama trans bireyler için durum biraz daha karmaşık bir hal alıyor. Güngör, zorunlu olarak görünür olan trans bireylere yönelik uygulamaların cezaevi müdürlüğünün yaklaşımına göre farklılıklar gösterdiğini söylüyor.

Şu anda Türkiye’de trans kadınlar için düzenlenmiş koğuşların olduğu üç cezaevi var: Sincan, Maltepe ve Çorum Cezaevleri. Güngör, buralarda yaklaşık 70 trans kadının olduğunu ifade ediyor.

Diğer cezaevlerinde ise trans bireyler eğer ameliyat olmuş ve kimliğini değiştirmişse kadınlar koğuşunda kalıyorlar. Ya da boş olan bir koğuş varsa tek başlarına oraya yerleştiriliyorlar. Güngör, mahkum sayısının fazlalığından dolayı bu üç cezaevine nakilin mümkün olmadığını belirtiyor.

“Herkes başka cezaevine nakledilmek istiyor ama cezaevi müdürlüğü kapasitelerinin yeterli olmadığını söylüyor. Üç cezaevi kesinlikle yeterli değil.”

Yani her cezaevinde nasıl kadın, erkek, çocuk koğuşları varsa, LGBT bireylere yönelik koğuşlar da olması gerekiyor.

“Güvenliğiniz’ için sosyalleşemezsiniz”

Güngör, cezaevindeki trans kadınların karşılaştıkları sorunlardan bazılarını söyle sıralıyor:

“Koğuşların yetersiz olması, cezaevine girerken ‘üst araması’nın cinsiyet kimliğini ihlal edecek şekilde yapılıyor olması başlıca sorunlar. Ayrıca trans bireyler havalandırma, spor faaliyetleri, meslek edindirme atölyeleri, kütüphane gibi sosyal olanakları ‘güvenlikleri’ bahane edilerek kullanamıyorlar.”

Az da olsa para kazanmak için cezaevinin kısıtlı imkanlarından faydalanmalarına izin verilmeyen trans kadınların, koğuşlarda birbirlerine öğreterek el işleri yaptığını ve LGBT örgütleri aracılığıyla bunları dışarıda satarak geçinmeye çalıştıklarını anlatıyor Güngör.

Bir başka sorun da ziyaretçi meselesi. “Soyadı aynı olan kişilerle yani birinci derece akrabaları ile çoğunlukla bağlarını kopartmış olan LGBT bireyleri, partnerleri ve arkadaşları ziyaret edemiyor.”

Sorunlar bitmiyor. Trans bireylerin düzenli olarak hormon kullanmaları, hastaneye gitmeleri gerekiyor. Tabi tahmin edilebileceği gibi bu da pek mümkün değil. Güngör anlatıyor:

“Trans bireylerin 20-25 gün aralıklarla hormon kullanmaları, tedavilerinin devam etmesi gerekiyor. Ama  çoğunlukla yılda bir-iki defa hastaneye gidebiliyor. Bunun sebeplerinden biri yazışmaların çok ağır gerçekleşmesi. Örneğin cezaevi yönetimine gönderdiğiniz dilekçeye iki ay sonra cevap veriliyor.

“Tabi başka engeller de var. Örneğin bir arkadaşımızı cezaevi nakil aracına bindirip, hastanenin kapısına kadar götürmüşler. Ama şoför ve cezaevi görevlisi, bu arkadaşımızı arabadan bile indirmeden, kapının önünde birer sigara içip cezaevine geri götürmüşler. Sonra da hastaneye götürmüşler gibi kayıt tutmuşlar.

“Yani hem kişinin hakları fazladan bir talep görülüyor hem de bu haklara erişim sağlamak istenildiğinde ayrımcı uygulamalarla karşılaşılıyor.”

Koğuşlarda ayrımcılık

Peki ya trans erkekler ne yapıyor? Güngör, trans erkeklerin cezaevindeki taciz, tecavüz olaylarından dolayı kadın koğuşlarında kaldıklarını söylüyor. “Burada da tecavüz yerine kadın koğuşundaki ayrımcılıkla mücadele etmek zorundalar. Sonuçta cezaevi koşullarında herkes başka bir psikolojik travma yaşıyor, 20-30 yıl orada kalacaklar. Ama en azından erkek koğuşundan daha güvenli olduğunu biliyoruz.”

Koğuş arkadaşlarının ayrımcılığına uğrayan sadece trans erkekler değil. Güngör, anlatıyor: “Trans kadınlar da koğuşlarda sorun yaşıyor. ‘Namus’ kurgusu üzerinden kızını ya da kocasını öldürmüş bir kadın düşünün. Cezaevine girmiş. Yanında bir seks işçisi yatıyor. Anlatabiliyor muyum şiddeti?

“Söz konusu bir trans kadın olunca koğuştaki yardımlaşmadan da dışlanıyor. Örneğin epilasyona gidemediği için traş olmak zorunda. Ama jilet bile alamadığı için sakalları çıkıyor. Saçlarını deterjanla yıkamak zorunda kalan kişiler tanıyorum.”

Burada anlatılanlar LGBT’lerin içeride yaşadıklarının sadece bir kısmı, dışarı sızıp da bizim kulağımıza çalınabilenler…

LGBT aktivisti Aras Güngör, onlarla mektuplar aracılığıyla iletişim kurabiliyor. Mektupların içeriden çıkmadan önce okunduğunu, bilgiyi dışarı çıkarmanın çok zor olduğunu hatırlatıyor.

“Sorunun çözümü cezaevindeki LGBT’lere ulaşmak değil. Cezaevleriyle ilgili yasal bir düzenleme yapılması gerekiyor. Çocuklar, mülteciler, LGBT’ler, herhangi bir farklılığı olan insanlar için cezaevlerinin fiziksel koşullarının değiştirilmesi gerekiyor.”

 

Çiçek TAHAOĞLU-Bianet

Başbakan Erdoğan’a iletilen talepler şu şekilde:

-Cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılıkla mücadele etmek için kapsamlı mevzuat şarttır ve en kısa zamanda oluşturulmalıdır.

-Yetkililer homofobik ve transfobik söylemin kabul edilemez olduğunu öncelikle kendileri bu dili kullanmaktan sakınarak ayrımcılıkla mücadelede siyasi idare göstermelidir.

-LGBT örgütlerinin korunması ve saygı görmesi gerekiyor. Politikacıların onlara açık destek vermesinin tam zamanıdır.

FOTOĞRAFLAR: SEMİH VAROL/KAOSGL.ORG

Kaos GL ve Pembe Hayat 20 Mayıs’ta yapılacak Homofobi ve Transfobi Karşıtı Buluşmanın Yürüyüşüne katılmanızı istiyor.

“Heteroseksizme Teslim Olmayacağız. Ya Eşitlik Ya da Hiç!”

Uluslararası Homofobi Karşıtı Buluşma kapsamında 20 Mayıs 2011’de Ankara’da yapılacak yürüyüşte sizinde omuz vermenizi bekliyoruz.

Haykırarak, adımlarımızla Ankara sokaklarında Heteroseksizme karşı yürüyeceğiz.!

Otobüsle Ankara’ya gelmek isteyen katılımcıların Erdal Tutumlu* ile iletişime geçmeleri gerekmektedir.

Bu otobüsün giderleri Homofobi Karşıtı Buluşma kapsamında İstanbul ve Ankara’da düzenlenen Dayanışma Partileri ile karşılanmaktadır.”

*Erdal Tutumlu,

Tel, 0507 796 9433

Mail, istanbul@amnesty.org.tr

Modacı Cemil İpekçi, televizyonda eşcinsel birlikteliği savundu. RTÜK, ‘İfade özgürlüğü’ diyerek cezaya gerek görmedi.

 

Gazeteport’un haberine göre, modacı Cemil İpekçi’nin eşcinsel birlikteliği savunan açıklamaları, RTÜK tarafından ‘’İfade özgürlüğü’’ kapsamında değerlendirildi ve cezaya gerek görülmedi.Gazeteport’un edindiği bilgiye göre, RTÜK ’ün son toplantısında Habertürk TV’de 10 Şubat günü yayınlanan ve Cemil İpekçi’nin konuk olduğu ‘’Alt-Üst muhabbet’’ adlı program ele alındı. Programda İpekçi, ‘’Evlilik artık çok geride kalmış bir kavram. Benimle birlikte olan erkek arkadaşım, yıllar sonra bir bayanla evlendi. Onunla evliyken, benimle de 5 yıl birlikte yaşadı. Bu dönemde ben, erkek arkadaşımın gözünde çok daha kıymetli oldum.’’ dedi. AHLAK ANLAYIŞI RTÜK İzleme Dairesi, program hakkında hazırladığı raporda, ‘’Türk toplumunun değer yargıları ve ahlak anlayışı göz ardı edilmektedir. Hemcinslerin birbirleri ile olan cinsel birliktelikleri, aile mefhumunu zedeler ve toplumsal bir dejenerasyona sebebiyet verebilir. Metres hayatı, eşcinsellik, aldatma gibi ilişkilerin olağan bir durum gibi gösterilmeye çalışılması, aile kurumunu yıpratmaya yönelik bir uygulamadır’’ görüşünü savundu ve ceza istedi.Raporu inceleyen RTÜK üyeleri ise, programda “Toplumun millî ve manevî değerlerine, genel ahlaka ve ailenin korunması ilkesine aykırılık’’ bulmadı. Habertürk TV’ye cezaya da gerek görmedi . Kararda ‘’Bu yayının ifade özgürlüğü çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği düşüncesiyle mevzuat ihlali yapılmadığı, kanaatine varılmıştır’’ denildi. (Gazeteport)

Eskişehir Toplum Gönüllüleri’nin (TOG) düzenlediği “Yaşayan Kütüphane” etkinliğinin ardından organizasyon ekibi ve katılımcılar gün sonunda gittikleri “Eskişehir UP’N DOWN” isimli kafe bar’a alınmadılar. Mekanın gerekçesi grupta transeksüel bir kadının bulunmasıydı.

Ankara’da Yüksel Caddesi, İnsan Hakları Anıtı Önü’nde toplanacak homofobi ve transfobi karşıtları saat 13:30’daki “Türkiye’de lezbiyen, gey, biseksüel ve trans bireyler eşitlik istiyor” kampanyasının basın açıklaması ardından Yenişehir Postanesi’ne yürüyecek ve kampanya boyunca dünya çapında toplanılan 50 bin imza Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’a gönderecek.

15. Uluslararası Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festival Program kitapçığının “Pembesiz Mavisiz” bölümünde özetini okuyarak, kendi özel seçkime aldığım İran (2011) yapımı “Aynalarla Yüzleşmek”filmini izlediğimde sinema koltuğuna çivileneceğimden habersizdim.

Film başladı. Her dem kıpır kıpır film izleyen ben, daha ilk dakikalarda giriverdim ve 102 dakika boyunca hiç kıpırda(ya)madım yerimden.

Bitiş jeneriği akarken başladı alkışlar. Yönetmen Negar Azarbajyani ve oyuncu Shayeste Irani(Adineh) ile birlikte filmi izlediğimizden habersizdik.

Salonda oldukları öğrenilince alkışlar bitmek bilmedi. Söyleşi süresi kısa, sorular anlamlıydı. Seyirci kadar İran’dan gelen konuklarımız da heyecanlıydı. Ayrıca seyircinin çoğu -ben dahil- şaşkındı; çünkü film boyu erkek sandığımız Adineh, aslında bir kadın oyuncuydu.

Sakin sakin yanıtladı yönetmen, “Üstelik İran’da”, “Hem de İran’da” diye başlayan seyirci sorularını. “Siz beni, filmimi anladınız. Ben de sizi anlıyorum. Zaten film de anlamak – anlaşılmak üzerine. Biz anlaştık” dercesine yanıtladı soruları.

Konu ağır; toplumsal kalıpları zorluyor üstelik. Ama böyle bir konuyu bu denli süslemesiz,  abartısız sakinlikte ve yalın bir şekilde anlatmak kaç sinemacıya nasip olur. Üstelik yönetmen çok genç; 1974 doğumlu. Aynı zamanda senaryo ortağı ve kurgu da elinden çıkma. Üstelik ilk uzun metraj filmi.

Bilmece gibi oldu; önce filmi -kısaca-  özetlemem gerekiyordu  galiba.

Rana evli bir kadın. Kocası hapiste; ticari ortağının taktığı borç nedeniyle. 3-4 yaşlarındaki oğluyla hayat mücadelesi veriyor. Geleneksel bir kadın. Kocasından gizlice taksi şoförlüğü yapıyor. Adineh ise zengin bir aileye mensup. Babasının zoruyla ve görücü usulü ile istemediği bir erkekle halde evlendirilmek üzere. Evliliktenn kurtulmak için evden kaçar. Asıl amacı cinsiyet değiştirme ameliyatı olmak için ülke dışına çıkmak.

Rana,  şehrin oldukça uzağına gitmek isteyen ve ücret bedelini fazlasıyla ödeyeceğini söyleyen Adineh’i taksisine yolcu olarak alır. Yolculuk boyunca Adineh’in farklılığının ayrımına vardıkça artar kaygısı, Rana’nın. Babasının onu eve döndürmek için peşine polis taktığı haberini alan Adineh umutsuzluğa kapılır.

Uzun taksi yolculuğu; bu farklı iki sınıftan olan inanç ve değerleri de farklı olan iki kadını ortak bir kadere götürmekle kalmaz, yardımlaşma-dayanışmalarına, dost olmalarına ve kalıpları zorlamalarına yol açar.

Toplumsal kalıpları zorlayan, kurcalayan filmlerin yapılması sinema adına önemli. Toplum adına toplumsal kalıpların zorlanması daha da önemli. Yönetmen ve senaristler zor hedef seçmişler kendilerine. Sıradan bir sinemasever olarak amaçlarına ulaştıklarını söylemem gerek; hem de büyük harflerle.

Öyle etkileyici sahneler var ki… Şimdi bu yazıyı yazarken Rana’nın, oğlunun başına eşarp bağlayıp, kolunda kadın çantasıyla merdivenlerde göründüğü anda attığı çığlık geliyor gözümün önüne. Adineh’in abisinin, gelinlik giymiş kardeşini arabadan indirdiğinde duvağını çıkarıp beresini takan Adineh’in ağlaması nedeniyle akan makyajı için söyledikleri geliyor gözümün önüne. Kaza sonrası hastanede Rana-Adineh diyalogları ve daha bir sürü sahne.

 

 

Karmakarışık halde salondan çıktım. Uçan Süpürge’nin cadılarından Özlem Kınal’a “Yönetmenle görüşmemi sağlayabilir misin” diye sordum.

Sağladı, üstelik Tayfun Can Onuk‘un çeviri desteğini de.

* * *

“Toplumsal kuralların, geleneksel inanç ve değerlerin cesurca önüne geçen iki kadın arasındaki arkadaşlığın hikayesi”ni yani insanlıkla ilgili bir hikaye anlatan yönetmen Negar Azerbayjani’ye sordum:

Neden bu filmi çektiniz?

“15 yaşındaydım. Oturduğumuz mahallede 20 yaşlarında bir trans vardı; ameliyat olmak isteyen. Toplum tarafından kabul edilmemesi, dışlanması beni rahatsız etmişti.”

Bu filmi yapmak nasıl bir duygu?

“Filmi bitirdiğimde ‘evet, yaptım’ dedim ama hep rahatsızdım ‘Transa yabancı kişilerle aynı dili kullanabildim mi?’ diye. Filmin gösterildiği festivallerde hep olumlu tepkiler alınca ‘Demek ki doğru bir iş yapmışım’ dedim

İran’da sadece festivallerde gösterildi dediniz. Sinemalarda da gösterilebilecek mi?

“Devletten bu filmin vizyona girmesi için izin aldık. Yapımcımız salon arıyor. Bulunduğunda gösterilecek. ”

İran halkı bu filme nasıl tepki verir, sizce?

“İran’da, festivalde aşırı dindarlar bile izlediklerinde beğendiklerini söylediler. Tepkiler olumlu olunca ‘Yaptık bu işi’ dedim, dedik.

Film bittiğinde çakılı kaldık salonda. Bizim verdiğimiz tepkiler diğer ülkelerdeki tepkilerden farklımıydı?

“Evet, farklıydı. Çok olumluydu. Kültürel birlik var aramızda. Birbirimizi daha iyi anladığımızı düşünüyorum. Salon kilitlendi farkındayım.”

Filmdeki en önemli diyalog hangisiydi sizce?

“Ağabeyinin kardeşine “Ağlama. Gözündeki yaşı sil. Çok kötü görünüyorsun” demesi ve Adineh”in gözlerini silmesi. Bu sahne ‘anlama-anlaşılma’ sahnesiydi.”

Rana’nın kadın taklidi yapan oğluna verdiği tepki  toplumun translara verdiği tepkiydi. Yani Rana’nın da bakış açısı.  Rana ve Adrenih dost olabilir mi normal hayatta, İran’da?

“Hayır… Rana; kültürel olarak reddeder.”

Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali’ne filminizle davete edilmeyi nasıl anlamlandırdınız?

“Özel amacı kadın filmleri olan bir festivale davet edildiğimiz için çok sevindim. Burada başka kadın yönetmenlerle tanıştığım için de çok mutlu oldum.”

 

“Ülkemizde geçen yıl lezbiyen bir çifti konu alan ‘Nar‘ adında ve bir eşcinselin öldürülmesini konu alan  ‘Zenne‘ adında iki film çekildi. İkisi de ülkemizde bu anlamda sınırları zorlayan, çok başarılı filmlerdi” diye tercümanımız Tayfun’la birlikte verdiğimiz kısa bilgi yönetmeni heyecanlandırdı. “Çok güzel… Sevindirici bir şey Türkiye için. Orijinal DVD’lerini bulursanız izlemek isterim; hem de çok” deyince bulmağa çalışacağımızı söyledik.

“Sizce; eşcinseller, translar bir gün tüm dünyada anlaşılabilecek mi?” sorumu ise “Sanmıyorum, ama diliyorum” diye yanıtladı, yönetmen.

Söyleşi boyunca aramızda olan filmin oyuncusu Shayeste Irani‘nin o güzelim gözlerine ve yüzünü anlamlandıran kaşlarına bakmaktan kendimi alamamıştım. “Zor muydu Adenih’i oynamak” diye sordu.

“Senaryoyu ilk okuduğumda  çok zor gelmişti. Çekimler başlayınca içimdeki  ‘Adenih’ ortaya çıktı. Çevremden çok olumlu tepkiler aldım. Sadece herkes beni erkek zannediyor. Kadın olduğumu öğrenince çok şaşırıyorlar” diye yanıt verdi.

Ülkemizde ve dünyada LGBTT bireyleri anlamak adına  “aynalarla yüzleşmek”  ve onlara yöneltilen nefret suçlarının sonlanması için; herkesin sinemacılar gibi üzerine düşeni yapmaya başlaması  dileğiyle bitirelim bu yazıyı.

* Şadiye Dönümcü. Sinemasever

**Künye: Facing Mirrors / Aynehaay E Rooberoo)” İran, 2011, 102′ Farsça; Türkçe altyazılı /Farsi
Yönetmen : Negar Azarbajyani.  Senaryo: Azarbajyani- Feresteh Taerpour. Görüntü yönetmeni: Touraj Mansoori. Kurgu: Sepideh Abdolvahap- Negar Azarbajyani’. Yapımcı: Feresteh Taerpour. Oyuncular: Shayeste Irani, Ghazal Shakeri

 

Şadiye Dönümcü/ANKARA Bia Haber Merkezi

Amargi Kadın Akademisi’nin düzenlediği “Amargi Feminizm Tartışmaları” yarın Trans Feminizm ile devam edecek.

Gülkan ve Aligül’ün konuşmacı olduğu buluşmada 90′lı yıllardan başlayarak Amerika ve Avrupa’daki ana-akım feminizmler ve radikal feminist hareketleri eleştiregelmiş trans feminizm nedir, özneleri kimlerdir, transgender deneyimler insanlara kendini anlamaya dair ne sunar, transbireylerin patriarkata karşı direnişinin dinamikleri nereden beslenir sorularına cevap aranacak.

Buluşmalar, Amargi Feminizm Tartışmaları başlığıyla kitaplaştırılacak. (ÇT)

Tarih: 12 Mayıs Cumartesi

Saat: 13.00

Yer: Amargi Kadın Dayanışma Derneği

Adres: Katip Mustafa Çelebi Mahallesi, İstiklal Cad. No:73/4 Beyoğlu

(İstiklal Benetton Mağazasının karşısında, dondurmacının olduğu bina)

Tel: (0212) 251 01 54/ 05559937645