HABERLER > Anayasa Mahkemesi Geçiş Sürecindeki Zorunlu Kısırlaştırma Şartını Kaldırdı
1 Aralık 2017

Anayasa Mahkemesi Geçiş Sürecindeki Zorunlu Kısırlaştırma Şartını Kaldırdı

Anayasa mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinde yer alan “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma” şartını kaldırdı.

 

 2014 yılında Ankara 4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde isim değişikliği ile birlikte trans geçiş süreci davasını da açan bir trans erkek, Türk Medeni Kanunu’nun 40. Maddesinde yer alan “zorunlu kısırlaştırma” şartının anayasaya aykırı olduğu, bu ameliyatın Türkiye’deki devlet hastanelerinde başarılı bir şekilde yapılamadığı, başarılı yapan uzmanların ise fahiş fiyatlar istediği, ameliyat sonrası kalıcı hasarların olduğunu ve beden bütünlüğüne geri dönülemez hasarlar açacağı söylemiyle incelenmesini istemiştir.

Dosyayı inceleyen Anayasa Mahkemesi Kurulu, gündem toplantısında Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin 1. fıkrasındaki “üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma” şartını kaldırdı. Ancak 40. maddenin 2. fıkrasındaki cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verileceği" şeklindeki düzenlemenin iptal istemini oy çoğunluğuyla reddetti.

Karar üzerine, sürece eşlik eden Avukat Sinem Hun kararı şöyle değerlendirdi:

“Anayasa Mahkemesi’nin bugün verdiği kararı çok olumlu buluyorum. Henüz iptal gerekçesini bilmesekte, AİHM’nin A.P, Nicot ve Garcon kararının bir yansıması olabileceğini düşündüm. Bu iptalin bir etkisi, İsveç’te de örneğini gördüğümüz, toplu tazminat davaları olabilir. Bizde de bu uygulamanın 2002-2017 yılları arasında sürdüğü düşünülürse, bu türden bir girişim üzerine mağdurlar ve dernekler düşünüp, harekete geçmek isteyebilirler. Elbette, hukuk tekniği açısından ayrıca değerlendirmek lazım. Bu rezervimi şimdilik saklı tutuyorum şimdilik.”

Avukat Emrah Şahin, Pembe Hayat:

"Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu’nda alınan karar ile tartışmalı Medeni Kanun 40’ıncı maddesinde cinsiyet geçiş süreci için şart olan "üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunması" ibaresinin iptal edilmesi çok olumlu bir gelişme. Bu karara mesnet başvurunun da bir hakim tarafından yapılmış olması ayrıca sevindirici bir gelişme. Ancak yine de uygulamada nasıl bir yansıması olduğunu görmek gerekir. Nitekim uygulamada, Mahkemeler bu tarz kararlara karşı dirençli olabiliyor."   

 

Medeni Kanun Madde 40: Nedir, Neyi Düzenler?

Türk Medeni Kanunu’nun 40 maddesi, “cinsiyet değiştirme” olarak bilinen “işlemi” düzenler. Madde şu şekildedir:

“Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin on sekiz yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır. Verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir.”