Pembe Hayat LGBTİ+ Dayanışma Derneği, transların cinsiyet uyum sürecinde kullandıkları hormon ilaçlarına erişimde yaşandığı belirtilen sorunlara ilişkin olarak T.C. Sağlık Bakanlığı’na bilgi edinme başvurusu yaptı. Dernek, hastane bilgi yönetim sistemlerinde F64 “transseksüalizm” tanı kodu ile hormon ilaçlarının e-reçete edilmesine yönelik bir kısıtlama olup olmadığına dair bilgi talep etti.
Dernek tarafından yapılan başvuruda, kamuoyuna yansıyan bilgiler ile sahadan edinilen deneyim ve danışmanlık verilerine göre, transların hormon ilaçlarına erişiminin son dönemde sağlık sistemlerinde yapılan bazı düzenlemeler ve engellemeler nedeniyle kısıtlanmış olabileceğine dair geri bildirimler bulunduğu ifade edildi. Başvuruda, hastane kayıt sistemlerinde kullanılan F64 “transseksüalizm” tanısı ile hormon reçetesi düzenlenmesine sistem tarafından izin verilmediği, hekimlerin reçeteyi sisteme girebilmesine rağmen imzalama aşamasında işlemin tamamlanamadığı yönünde bilgiler bulunduğu belirtildi.
Pembe Hayat, bu durumun cinsiyet uyum sürecinde olan transların gerekli tedavilere erişimini fiilen engelleyebileceğini ve sağlık hizmetlerine erişim hakkı bakımından ciddi sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
Başvuruda ayrıca Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından 20 Kasım 2024 tarihinde yapılan düzenleme ile söz konusu hormon ilaçlarının e-reçete ile yazılmasının zorunlu hale getirildiği hatırlatıldı. Gelinen noktada e-reçete zorunluluğunun, hastane bilgi yönetim sistemlerinde F64 kodu ile reçete yazılmasını engellediğine dair bilgiler bulunduğu ve bunun cinsiyet uyum süreci açısından hayati öneme sahip olan hormona erişimi fiilen imkânsız hale getirebileceği ifade edildi.
Cinsiyet uyum sürecinin tıbbi ve hukuki boyutuna dikkat çekildi
Pembe Hayat, Türkiye’de cinsiyet uyum sürecinin hukuki ve tıbbi süreçlerin birbirine bağlı şekilde ilerlediği bir süreç olduğunu belirterek; psikiyatri değerlendirmesi, endokrinoloji takibi, sevk zinciri ve kurul süreçlerinin belirli bir tanı kodu üzerinden yürütüldüğünü vurguladı. Bu çerçevede kullanılan F64 tanı kodu ile hormon ilaçlarına yönelik reçete düzenlenememesinin yalnızca ilaçlara erişimi zorlaştırmakla sınırlı kalmayacağı; aynı zamanda cinsiyet uyum sürecinin tıbbi takibini ve buna bağlı hukuki işlemleri de sekteye uğratabilecek nitelikte bir sonuç doğurabileceği ifade edildi.
Dernek, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’na şu soruları yöneltti:
- Hastane bilgi yönetim sistemlerinde F64 “transseksüalizm” tanı kodu ile hormon ilaçlarının e-reçete edilmesine yönelik herhangi bir teknik veya idari kısıtlama bulunup bulunmadığı,
- Böyle bir kısıtlama mevcut ise bunun dayanağı olan Sağlık Bakanlığı talimatı, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) değişikliği, TİTCK kararı veya başka bir idari düzenleme bulunup bulunmadığı ve varsa söz konusu düzenlemelerin paylaşılması,
- F64 kodu ile hormon reçetesi yazılmasının sistem tarafından engellendiği yönündeki uygulamanın Bakanlığın bilgisi ve talimatı dahilinde olup olmadığı ve bu konuda sağlık kuruluşlarına veya yazılım altyapısını yürüten kurumlara iletilmiş resmi bir talimat bulunup bulunmadığı.
Pembe Hayat, talebe konu hususların kamuoyuna açık, şeffaf ve hukuki dayanaklarıyla birlikte açıklanmasının sağlık hizmetlerine erişim hakkının korunması bakımından büyük önem taşıdığını belirterek, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında başvurularına yazılı olarak yanıt verilmesini talep etti.
